April 26th 2021

શનિવાર… આઠમી ઓગસ્ટ ૨૦૧૫ અહેવાલ -શ્રી નવીનભાઈ બેંકર

હ્યુસ્ટનમાં, રઈશ મનીઆર સાથે એક મસ્તીભરી , મનોરંજક સાંજ

અહેવાલ- શ્રી. નવીન બેન્કર

શનિવાર… આઠમી ઓગસ્ટની એ ખુશનુમા સાંજ….

એ સાંજ હતી ગઝલ અને કવિતાના અભિસારની…

એ સાંજ હતી હ્યુસ્ટનના સાહિત્યપ્રેમીઓના હૈયે પ્રેમ-માર્દવના આવિષ્કારની…

આઠમી ઓગસ્ટ ૨૦૧૫ ને શનિવારની સાંજે, સૂગરલેન્ડ,ટેક્સાસ ના ટી.ઈ. હરમન સેન્ટર ખાતે, ગુજરાતી સાહિત્ય સરિતાના ઉપક્રમે, સુરતના ખ્યાતનામ કવિ, હાસ્યકાર, નાટ્યકાર, ગીતકાર અને ગઝલકાર ડોક્ટર રઈશ મનીઆરનો એક યાદગાર કાર્યક્રમ, લગભગ ૨૫૦ જેટલા સાહિત્યપ્રેમીઓની હાજરીમાં ઉજવાઇ ગયો હતો.

થોડી રંગત, થોડી ગમ્મત, કવિતાની સંગત, હાસ્યની હેલી અને ગઝલના ગુલદસ્તાએ મઢેલી વાતો લઈને આવેલા શ્રી. રઈશ મનીઆર ગુજરાતના વર્તમાન સમયની એક વિલક્ષણ પ્રતિભા છે. કુલ અઢાર જેટલા પુસ્તકો અને બાર જેટલા નાટકો લખીને તેમણે પ્રથમ પંક્તિના કવિ, હાસ્યકાર અને નાટ્યકાર તરીકે નામના મેળવી છે. પોતે બાળમનોવિજ્ઞાની છે. પેરેન્ટીંગ વિશેના લેક્ચર્સ અને સેમિનારો પણ કરે છે. ખુદ જાવેદ અખ્તર અને ગુલઝારજી સાથે કાવ્યપાઠ કરવાની તેમને તક મળી છે. કૈફી આઝમી વિશેનું, તેમના લખેલા પુસ્તકનું વિમોચન, આ સદીના મહાનાયક શ્રી. અમિતાભ બચ્ચનને શુભ હસ્તે થયું છે. એમના ‘લવ યુ જિન્દગી’, ‘અંતીમ અપરાધ’, અને અનોખો કરાર જેવા નાટકો માટે સતત ત્રણ વાર શ્રેષ્ઠ નાટ્યલેખક તરીકે પારિતોષિક પણ એનાયત થયેલા છે. રણબીરસિંગ અને દીપિકા પદુકોણ અભિનીત ફિલ્મ ‘રામલીલા’ નું પેલું ખુબ જાણીતું ગીત પણ શ્રી. મનીઆરનું લખેલું છે. આઠેક જેટલી ગુજરાતી ફિલ્મોમાં તેમણે ગીતો લખ્યા છે. ગુજરાતી વર્તમાનપત્રોમાં તેઓશ્રી. કોલમો પણ લખે છે.

સાંજના ટકોરે, કાર્યક્રમની શરૂઆત , ભાવનાબેન દેસાઇના પ્રાર્થનાગીતથી કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ, ડોક્ટર કોકિલાબેન પરીખે રઈશ મનીઆરનો, તેમની લાક્ષણિક શૈલિમાં પરિચય આપ્યો હતો. અને આવકારના બે શબ્દો કહ્યા હતા.

સોહામણું વ્યક્તિત્વ અને મીઠી જબાન ધરાવતા આ યુવાન કવિ જો એકલી કવિતાઓ અને ગઝલો જ ઠપકારે તો કદાચ શ્રોતાઓ કંટાળી જાય એવા ખ્યાલથી તેમણે ત્રણ કલાકના આ સમગ્ર કાર્યક્રમના જાણે કે બે ભાગ પાડી નાંખ્યા હતા. પ્રથમ ભાગમાં, થોડી રંગત, થોડી ગમ્મત અને હાસ્યની હેલી અંતર્ગત શરૂઆત એકદમ હળવી વાતો અને જોક્સથી કરી હતી. ગુજરાતની શાળાઓમાંથી ગુજરાતી ભાષા લુપ્ત થઈ રહી છે એ અંગે ખેદ પ્રકટ કર્યો. અંગ્રેજી મીડીયમમાં ભણતા બાળકોની ગુજરાતી માતાઓ કેવું અંગ્રેજી મિશ્રિત ભેળસેળિયું ગુજરાતી બોલે છે એના રમુજી કિસ્સાઓ કહ્યા અને શ્રોતાઓને ખુબ હસાવ્યા. ગુજરાતી ભાષા એની સમૃધ્ધી ખોઇ બેઠી છે એના રમુજી કિસ્સા કહ્યા.આપણી જુની કહેવતોના ગુજરાતી ભાષાંતરની રમુજે શ્રોતાઓને ખુબ હસાવ્યા. પોતાની જાણિતી હાસ્યસભર કવિતાઓ પણ રજૂ કરી. કવિ અને બહેરા શ્રોતાની જોક્સ…સુરેશ દલાલ અને તરલા દલાલની જોક્સ…કબરમાં ફાફડા-ચટણી લઈને પોઢી જવાનું હાસ્યરસિક કાવ્ય…લગ્ન તથા શુભપ્રસંગોએ વાડી ભાડે આપવાની જાહેરાતની મજાક…વિવાહ અને વિવાદ તથા MEAT and EGG ( મીત અને ઇન્દુ ) વાળી જોક્સ…’ પરણીને પસ્તાય તો કે’તો ન’ઇ’ વાળી જાણીતી હઝલ…ને એવી બધી, ઘણી હાસ્યપ્રધાન વાતોએ ,શ્રોતાઓની તાળીઓની ખંડણી તેમણે મેળવી હતી.

કાર્યક્રમના બીજા દૌરમાં, શ્રી. રઈશભાઇએ શેર, શાયરી, કવિતા, ગઝલ, હઝલ, અને નઝમ ની મહેફિલ માંડી હતી.

ઇશ્ક હૈ કતરા કિ દરિયામેં ફના હો જાના

દર્દકા હદસે ગુજરના હૈ કિ દવા હો જાના…….

કવિતા એ નિરાલંબી છે. એને કાગળ, કલમ કે તબલા-પેટી ન જોઇએ…

ગાલિબ, મરીઝ જેવા ગઝલકારોની રચનાઓની અજાણી વાતો સાથે પોતાના કાવ્યો અને ગઝલોની પણ મહેફિલ માંડીને શ્રોતાઓને મુગ્ધ કરી મુકયા હતા.

બે દિવસ પહેલાં, છ્ઠ્ઠી ઓગસ્ટે, ડોક્ટર કોકિલાબેનના નિવાસસ્થાને મળેલી એક અનૌપચારિક ગઝલ વર્કશોપમાં, બે કલાક સુધી , ત્રીસેક જેટલા સર્જકો અને ગઝલનું સ્વરૂપ અને બાંધણી સમજવાની જિજ્ઞાસા ધરાવતા સુજ્ઞ સાહિત્યપ્રેમીઓ સમક્ષ પણ રઈશભાઈએ, પાવર પોઇન્ટ પ્રોજેક્શનની મદદથી, ગઝલના સ્વરૂપ અંગે વિદ્વત્તાપુર્ણ વક્તવ્ય આપ્યું હતું. ‘ કભી કભી મેરે દિલમેં ખયાલ આતા હૈ’ જેવી જાણીતી નઝમના બંધારણ અંગેની તેમ જ આપણી ઘણી હિન્દી ફિલ્મોના જાણીતા ગીતો કયા રાગ પર લખાયા છે એની ‘લગાગા…લગાલગા’ જેવી ટેક્નીકલ ભાષામાં સમજ આપીને, શ્રોતાઓને પણ એક ઢાળ પરથી એ ફિલ્મી પંક્તિઓ પર લઈ જઈને ગાતા કર્યા હતા એ અનુભવ અદભુત હતો. ગઝલકાર તરીકે ત્રણ કાવ્યસંગ્રહો ઉપરાંત ગઝલના સ્વરૂપ વિશેની સમજ આપતા પુસ્તકો, ‘ગઝલના રૂપ અને રંગ’, તેમજ ‘ગઝલનું છંદોવિધાન’ લખ્યા છે. આ પુસ્તકો હવે યુનિવર્સિટીમાં રેફરન્સ બુક તથા ટેક્સ્ટ બુક તરીકે વપરાય છે. શાયરશિરોમણી મરીઝ વિશેનું, ‘મરીઝ-અસ્તિત્વ અને વ્યક્તિત્વ’ તેમજ, ચુનંદા ઉર્દુ શાયરોનો, ગુજરાતીમાં આસ્વાદ કરાવતું પુસ્તક, ‘માહોલ મુશાયરાનો’ જેવા પુસ્તકો ગઝલરસિકોમાં ખુબ લોકપ્રિય નીવડ્યા છે.

ત્રણ કલાક ચાલેલો આ કાર્યક્રમ સાંજે સાત વાગ્યે પુરો થયા પછી,ખીચડી, કઢી, મસાલાના થેપલા અને મોહનથાળની મજા માણીને સૌ વિખરાયા ત્યારે જાણે કે પુનમની રાતે ઉછળી ગયેલો સાગર અધવચાળે જ અચાનક એના વિપુલ જલરાશિ સાથે અધ્ધર જ સહેમીને થંભી ગયો ન હોય !

કાર્યક્રમની સફળતા માટે, સંસ્થાના કો-ઓર્ડીનેટરો શ્રી. નિખીલ મહેતા અને ધવલ મહેતા, ખજાનચી શ્રી. નરેન્દ્રભાઈ વેદસાહેબ, માનનીય સલાહકાર કવયિત્રી શ્રીમતિ દેવિકાબેન ધ્રુવ, ડોક્ટર કોકિલાબેન પરીખ. શ્રી. પ્રશાંત મુન્શા, કવયિત્રી શૈલાબેન મુન્શા, નિતીન વ્યાસ, દીપક ભટ્ટ, ગીતાબેન ભટ્ટ, શ્રી. ફતેહ અલી ચતુર તથા ‘સાસ’ ( સાહિત્ય સરિતા ) ના અન્ય નામી-અનામી સભ્યોએ તનતોડ મહેનત કરી હતી.

શ્રી. રઈશભાઇ મનીઆર હ્યુસ્ટનના એરપોર્ટ પર ઉતર્યા અને હ્યુસ્ટનથી વિદાય થયા ત્યાંસુધી તેમની સાથે ને સાથે રહેનાર અને તેમની આગતાસ્વાગતાથી માંડીને તેમના ટ્રાન્સ્પોર્ટેશન સુધીની જવાબદારી ઉઠાવનાર, રઈશભાઇના અંગત મિત્ર એવા શ્રી. વિશ્વદીપભાઇ અને રેખાબેન બારડને તો કેમ ભુલાય ? થેન્ક યુ, વિશ્વદીપભાઇ !

લખ્યા તારીખ-૧૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫- રઈશ મનીઆરનો જન્મદિવસ

April 17th 2021

ઠેસ જ્યાં લાગે જરા ને મા યાદ આવે..

ઠેસ જ્યાં લાગે જરા ને મા યાદ આવે…..

પાલવનો ટુકડો મીઠું વ્હાલ સજાવે,
આમ તો ના કોઈ કમી જીવનમાં જરાયે,
તો સપનામાં રોજ મા હાલરડાં કાં વાવે?
મોતી ચમકતું આંખ ખૂણે, એ છુપાવે……..ઠેસ જ્યાં લાગે જરા ને મા યાદ આવે!

ગયા સહુ છોડી એ શું બની જાય તારા?
કૌતુકભરી નજરો શોધે, હશે કોઈ મારા?
વરસાવે સહુ અઢળક પ્રેમની અમૃત ધારા!
યાદોના ખુલે પટારા, અશ્રુ ના તોરણ બંધાવે……..ઠેસ જ્યાં લાગે જરા ને મા યાદ આવે!

ના અણગમો ના અફસોસ ચહેરા પર દિસે,
મનની વાત ગોપાવે, ન જાણે કોઈ એ વિશે,
પાંપણ પર આવી અટકે વાત, હમણા કાંઈ કહેશે,
ખરબચડા હાથની ઉષ્મા, ક્યાંથી દિલ ભૂલાવે……ઠેસ જ્યાં લાગે જરા, ને મા યાદ આવે!!

શૈલા મુન્શા તા. ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૧
(સમર્પિત મારી બે માતાને)

April 5th 2021

કામના છે!


આંખનાં ઊંડાણમાં, ભીના મરમની કામના છે;
રણ વચાળે ઝાંઝવા, વ્હેતા ઝરણની કામના છે!

હાથની સીધી લકીરે, અટપટું તકદીર દીસે;
ના કદી જગ પર ભરોસો, બસ પરમની કામના છે!

ક્રૂરતાની હદ વળોટી થાય દાનવ ખેરખાંઓ,
મા ભવાની સમ હણે દુશ્મન, ધરમની કામના છે!

ભેદભાવોની જૂની સીમા, ડસે નાગણ સરીખી;
માણસાઈ એ જ સર્વોત્તમ, ચરમની કામના છે!

પીઠ પાછળ ખોંપે ખંજર, ઘાવ આપે સૌ નિકટના;
આપે કોઈ સાથ, અણધાર્યાં મલમની કામના છે!

શૈલા મુન્શા તા. એપ્રિલ ૦૫/૨

March 21st 2021

મુક્તક

કુદરતની લીલા જુઓ અણદીઠી કેવી,
પળમાં જ અચંબિત કરે જગને એવી;
ઉકળતા રણમાં વરસે બરફનો વરસાદ,
વિજ્ઞાને કરેલી પર્યાવરણની મહાદશા જેવી!

શૈલા મુન્શા તા. માર્ચ ૨૧. ૨૦૨૧

March 17th 2021

होलिका

होलीका त्योहार जब भी आता है,
अंबर पर जैसे ईन्द्रधनु छा जाता है;
खीलती कलियोंसे बसंत लहेराती है,
रंगोकी बौछार खुशियां साथ लाती है।

जब दानव हिरण्यकशिपु राजा बना था,
दुष्टताकी हर सीमाका उल्लंघन किया था;
नगरमें न त्योहार बसंतका, न नाम प्रभुका,
तभी खत्म करने पापीको, बालक जन्मा था प्रहलाद।

बडा ही सच्चा बच्चा था, हरिगुण नित गाता था,
पिता हिरण्यकशिपुने की सारी कोशिश खत्म हो प्रहलाद;
लिया आशरा बहन होलिकाका, जब हुआ न काम तमाम,
रचा षडयंत्र, छलसे करना विनाश प्रभुभक्त प्रहलादका।

था अभिमान होलिकाको, मिला था वरदान,
न मरती दिन में न रातमें, न जला सकती अग्नि उसे;
भाविने बस भुला दिया, बैठी अगनज्वाला बीच,
हुई थी शाम और भक्त प्रहलाद था गोदीमें रटता रामनाम।

जली होलिका खुदीके अभिमानसे, हुई रक्षा प्रहलादकी,
शिवने किया उध्धार निष्काम भक्तिका, करके नाश दुष्टताका;
दिन था वह फागुन सुद पूनमका, नवजीवन और उत्सवका,
भर गया आसमान भी अबील गुलालके रंगोसे।

मना रहे हैं लोग तबसे त्योहार होलीका रंगभरे नवजीवनका,
पता नहि कहांसे फिर प्रगटा एक पापी धरके नया रूप;
नजर नहि आता पर बरसाता कहर, चपटकी उसमे सारा विश्व,
कोरोना कहेलाता, कोई उसे रोक नहि पाता, सबको रुलाता।

चाहती हुं होलिका फिर स जनम ले,
हां हां मुझे पता है, होलिका बडी दुष्ट है;
पर ईसबार नाश करे कोरोनारुपी राक्षसका,
जलाकर भष्म कर दे, भरदे खुशीयां जिवनमें।

ईस बार मनाये होली सब मिलकर साथ साथ,
हो जाये भष्म कोरोना ऐसा, ना दिखाई दे कभी आसपास;
लोगोंका जीवन हो रंगोकी तरह रंगीन, और खुशहाल,
जबसे आई है वेक्सिन बनके वरदान।

करती हुं प्रार्थना विश्व कल्याणकी,
होलीकी शुभेच्छा और उन्नति मानव समाजकी।

शैला मुन्शा दिनांक १७ मार्च २०२१

March 14th 2021

સમજદારી જરૂરી છે!

ખરી પડવું સહજતાથી, સમજદારી જરૂરી છે;
ફરી ઉગવું સફળતાથી, સમજદારી જરૂરી છે!

ન ધારો, કે ધરે કોઈ સજાવી થાળ રંગોનો;
કદી દૂરી વિફળતાથી, સમજદારી જરૂરી છે!

અજાણ્યા રાખે જો સંબંધ, ભરોસો ના તરત રાખો;
પરાયાની નિકટતાથી, સમજદારી જરુરી છે!

નજરઅંદાજ લોકો તો કરે, આદત એ ના છૂટે;
જિવનરુપી સરળતાથી, સમજદારી જરુરી છે!!

નથી રાધા કે મીરા બસ દિવાની વાંસળી નાદે,
ભરમની એ ગહનતાથી, સમજદારી જરુરી છે!!

શૈલા મુન્શા તા.૧૩ માર્ચ ૨૦૨૧

February 23rd 2021

બે નારી, બે અનુભૂતિ!

બે નારી, ને અનુભૂતિ જુદી બન્નેની!

એક જેણે મને આપ્યો જન્મ,
અને બીજી, જેને મેં આપ્યો જન્મ!

એક જેનો બધો પ્રેમ ઓળઘોળ મુજ પર,
અને બીજી, ન્યોછાવર બધો પ્રેમ તુજ પર!

એકે કરી પ્રયાસ જીવન કર્યું સમર્પિત મુજને,
બીજીએ કરી રસ્તો પસંદ,મક્કમ કરી ખુદને!

એકે રાખ્યું ધ્યાન, કદી મુજ આંસૂ ના છલકાય,
બીજી બનાવી ભીતરથી મજબૂત મુજને, મલકાય!

એકના કાન તત્પર, સાંભળવા મુજનો રાજીપો,
ને બીજી બસ વાંચી ને જાણે સઘળું, મુજ ચહેરો!

એકના નયન આંસૂભીના જાતા જોઈ મુજને,
થઈ આંખ મારી નમ, જવા દીધી મેં એને!

મારો ભૂતકાળ, અને મારું ભવિષ્ય કદી મળશે ખરા??
ક્યારેય એ છબી થશે પૂર્ણ, બે જુદી અનુભૂતિની સદા?

પામીશ કદી હું અંશ બન્નેના થોડ થોડા?
એક જેણે મને જન્મ આપ્યો,
અને એક જેને મેં જન્મ આપ્યો!!!

શૈલા મુન્શા તા. ૨૫ ઓક્ટોબર ૨૦૨૦

February 19th 2021

અનોખો થરથરાતો અનુભવ!!

આજે શુક્રવાર ૧૯ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૧, એક અઠવાડિયું પસાર થઈ ગયું; પણ મારી જિંદગીનો ડરવનાર, રોમાંચકારી અનુભવ રહ્યો.
સામાન્ય રીતે અમેરિકાનુ ટેક્ષ્સાસ સ્ટેટ હરિકેન અને ટોર્નાડો માટે પ્રખ્યાત છે. જૂન મહિનો આવે ત્યારથી વેધશાળા આવનારા હરિકેનની સૂચના જાણકારી આપવા માંડે, સાવચેતીના પગલાં લેવાનુ લાંબુ લીસ્ટ આવી જાય.
૨૦૧૭માં હ્યુસ્ટને આવું વિનાશકારી હરિકેન હાર્વી અનુભવ્યું જેમાં પાંચ દિવસ સુધી વરસાદની હેલી, ડેમના દરવાજા અણધાર્યાં ખોલવાથી હજારો લોકોના ઘર પાણીમાં ડુબી ગયા. જ્યાં ક્યારેય પાણીના ભરાય એવા શ્રીમંતોના ઘર જળબંબાકાર થઈ ગયા. એમાંથી બહાર આવતા લોકોને વરસ થઈ ગયું.
હમણા જે આફત આવી એ અમારા માટે કદી ન અનુભવેલી આફત હતી.
હજી તો ગયા શુક્રવારની જ વાત છે સ્કૂલમાં બધા Winter storm આવવાની વાતો કરતાં હતા. અગમચેતી વાપરી સ્કૂલમાં સોમ, મંગળ બે દિવસની રજા જાહેર કરી દીધી હતી. સ્કૂલમાંથી નિકળતા સહુ એકબીજાને ધ્યાન રાખવાનુ, જરૂરી ગ્રોસરી વગેરે ભરી લેવાની સલાહ આપતા છૂટા પડ્યાં.
શનિવારથી થોડી થોડીવારે નજર ટીવીના સમાચાર પર જતી. રવિવારે માનસિક તૈયારી સાથે સુતા પહેલાં બાથરુમ, રસોડાના બધા નળમાં ધીમુ પાણી ચાલું રાખ્યું, બહારની પાઈપ લાઈન પર જાડો ટુવાલ લપેટી દીધો. અડધી રાતથી સ્નો ચાલુ થશે એ વેધશાળાની ખબર હતી.
ભગવાનને સહુની રક્ષા કરવાની પ્રાર્થના સાથે પથારીમાં લંબાવ્યું.
મધરાતે લાઈટ ગઈ અને ઉષ્ણતામાનનો પારો ૦ ડીગ્રીથી નીચે સરકવા માંડ્યો. સવારે આંખ ખોલી બારી બહાર નજર કરી, સફેદીની ચાદર સર્વત્ર પથરાઈ ચુકી હતી. મન આનંદવિભોર થઈ ગયું. અમારા માટે તો આ નજારો અપ્રાપ્ય હતો. કુદરતનુ આ અનુપમ રુપ થોડીવાર તો મનભરીને માણ્યું, પણ તરત વાસ્તવિકતાની ધરતી પર આવી ગયા.
ઊઠીને ચા, દેવતાની આરાધના કર્યા વગર પ્રાતઃક્રિયા શરુ ના થાય અને ઘરમાં ઈલેક્ટ્રીક સ્ટવ એટલે કશું જ રાંધી ના શકાય. હમણા લાઈટ આવશે, હમણા લાઈટ આવશે કરતાં બપોર થઈ. ફ્રીઝરમાંથી ગળી ચટણી, તીખી ચટણી બધું કાઢી રાખ્યું હતું એટલે ભેળપુરીનુ જમણ કરી “પરિક્રમા” નરેંદ્રભાઈ ફણસેનુ અદભુત પુસ્તક ફરી વાંચવા હાથમાં લીધું. ફોનની બેટરી ખતમ થવા આવી એટલે માંડ સંદેશાની આપ લે કરવા થોડીવાર ચાલુ કરી પાછા બંધ કરતા દિવસ વિતાવ્યો. ગાડીમાં જઈ ફોન થોડો ચાર્જ કરી લીધો.
મારી બહેન અને મિત્રો જેનો સંપર્ક કર્યો, મોટા ભાગના મિત્રોની હાલત અમારા જેવી હતી. કોઈ ભાગ્યશાળીને ત્યાં લાઈટ હતી તો પાણી બંધ થઈ ગયું હતું.
સોમવાર રાતે લગભગ ૨.૦૦ વાગે લાઈટ આવી. થોડી હાશ થઈ અને લાગ્યું કે હવે વાંધો નહિ આવે. સવારે ઊઠી હજી તો માંડ ચા કોફી કર્યાં, વીજળી પાછી વેરણ થઈ. આજના ભોજનમાં પાણીપુરીની જ્યાફત!!
વાદળછાયા દિવસમાં અંધારું વહેલું થાય અને લાઈટ વગર મીણબત્તીના આશરે કપડાં પર કપડાં પહેરી, માથે ગરમ ટોપી, હાથે પગે મોજા અને ઉપરથી શાલ વીંટી ઠંડીને મ્હાત આપવાની કોશિશ કરતાં રહ્યાં. પેટીપેક ઘરમાં પણ ઠંડીના સૂસવાટા છેક શરીરના હાડમાં પેસી થથરાવી દેતા હતાં
પહેલીવાર ખ્યાલ આવ્યો જ્યાં વરસના ચાર પાંચ મહિના આવીજ મોસમ રહે છે ત્યાં લોકો કેમ જીવતાં હશે???
ખૂબીની વાત એ છે કે મારી સખી મીના જે શિકાગો રહે છે એ ત્યારે જ અમને એના ઘર બહારના બરફના ઢગલાના ફોટા મોકલી રહી હતી અને કેટલા આનંદથી આ મોસમ માણી રહ્યાની વાત કરતી હતી.
મંગળવાર દિવસ અને રાત વીજળી વેરણ જ રહી. સ્કૂલમાંથી સમાચાર આવી ગયા કે શુક્રવાર સુધી રજા લંબાવામાં આવી છે. લાઈટ વગર ઈન્ટરનેટ વગર બાળકોને ઘરેથી પણ ક્યાં ભણાવી શકાય એમ હતું.
બુધવાર સવારે થોડો તડકો નીકળ્યો, રસ્તાનો બરફ સાફ થઈ ગયો એટલે વિચાર્યું ચાલો પાસે જ શિપ્લે ડોનટની દુકાન છે તો ત્યાં જઈ ગરમ કોફીને ડોનટ લઈ આવીએ. ત્યાં પહોંચ્યા તો મસમોટી લાઈન!!! દરવાજા બહાર પણ વીસ પચીસ જણ ઠુંઠવાતા ઊભા હતા, શું કરવું!! જો લાઈનમાં ઊભા રહીએ તો અમારી જ ફ્રીઝીંગ રૈનમાં કુલ્ફી થઈ જાય એવું હતું.
સંકટ સમયની સાંકળ જેવા અમારા મિત્ર ચારુબહેન અને નીતીનભાઈ યાદ આવ્યા. એમને ત્યાં લાઈટ હતી અને એમના ફોન બે ત્રણ વાર આવી ગયા હતા કે અમારે ત્યાં આવી જાવ. જ્યાં સુધી રસ્તાનો બરફ પીગળ્યો નહોતો, ગાડી ચલાવવી બહુ જોખમી હતી, પણ આજે વાંધો આવે એમ નહોતું. તેઓ અમારા ઘરથી ચાર પાંચ માઈલ દુર હતા. હિંમત કરી એમના ઘરે પહોંચી ગયા,
ગરમ ગરમ ચા સાથે ગરમ નાસ્તો, જાણે ભગવાન મળ્યા એવો આનંદ થયો. અકરાંતિયાની જેમ ચા નાસ્તા પર તૂટી પડ્યા. એમણે તો રોકાઈ જવાનો, જમીને જવાનો ખૂબ આગ્રહ કર્યો, પણ આ ભયંકર ઠંડીમાં ઘણા અમારા મિત્રોના ઘરમાં પાણીની પાઈપ તુટવાથી ભારે નુકસાન થયું હતું એટલે ઘર છોડીને ક્યાંય જવાની હિંમત નહોતી. અમારી બાજુમાં જ વૃધ્ધ ભાઈ એકલા રહે છે, એ એમના મિત્રના ઘરે રહેવા ગયા હતાં અને કાલે જ્યારે પાછા અવ્યાં ત્યારે એમના એટિકમાં પાઈપ ફાટી હતી અને બાથરુમની શીલીંગ તુટી ઘરમાં બરફના ચોસલાં પડ્યાં હતા.
બુધવારે મિત્રના ઘરે ચાનાસ્તો કરી અને જમવાનુ ટીફીન લઈ ઘરે આવ્યાં. રાતે બાર વાગે વીજળીદેવી પ્રસન્ન થયાં, જીવમાં જીવ આવ્યો. ગુરુવારે ચાર દિવસે અને લગભગ ૩૬ કલાક લાઈટ વગર રહ્યાં પછી ઘરે ગરમ ગરમ ખિચડી, કઢી, પાપડ, શાક ખાઈ સંતોષનો ઓડકાર લીધો.
હજી એક રાત કાઢવાની બાકી હતી, ગુરુવારની રાતે પાછું તાપમાન ઝીરો ડીગ્રીથી પણ નીચે જવાનુ હતું. અમારા સબડીવીઝનમાં બે ત્રણ ઘરમાં પાઈપ ફાટવાથી થયેલ ભયંકર નુકસાનની વાતો સાંભળી રાતે ઊંઘ ક્યાંથી આવે???
ભારતમાં જ્યારે હતાં ત્યારે વીજળીનો કાપ, પાણીનો કાપ એ બધું સહજ હતું, પણ અમેરિકા જેવા આધુનિક દેશમાં લાખો લોકો વીજળી અને પાણી વગર ત્રણ ત્રણ દિવસ કાઢે એ માનવામાં આવે એવું નહોતું.
આજે શુક્રવાર આવી ગયો. એક અઠવાડિયું એક નવા કદી ના થયેલા રોમાંચકારી, થરથરતાં અનુભવે પસાર થઈ ગયું.
ઈશ્વરને પ્રાર્થના આવી ઘડી ફરીના આવે. સહુની પ્રાર્થના, દુઆએ અમને હેમખેમ રાખ્યાં.
સર્વ આપ્તજનોનો આભાર માનીએ એટલો ઓછો છે.

અસ્તુ,
શૈલા મુન્શા. ફેબ્રુઆરી ૧૯/૨૦૨૧

February 14th 2021

જુગલબંધી!!

સુગંધી વાયરા સાથે જુગલબંધી કરી છે મેં,
મુલાયમ મોગરા સાથે જુગલબંધી કરી છે મેં!

મુસીબત આવતી ઝીલી, ભરોસો જાત નો રાખી;
કરમના દાયરા સાથે જુગલબંધી કરી છે મેં!

કરી ના હાર ની પરવા પડે ના દાવ ચોસઠના,
રમતના મોહરા સાથે જુગલબંધી કરી છે મેં!

બતાવે પીઠ કાયર, છોડતાં રણ મોં છુપાવીને,
રણાંગણ મોખરા સાથે જુગલબંધી કરી છે મેં!

કઠણ છે છોડવું આંગણ, વિતાવી જિંદગી આખી,
પિયરના ઊંબરા સાથે જુગલબંધી કરી છે મેં!

શૈલા મુન્શા તા. ફેબ્રુઆરી ૧૩/ ૨૦૨૧

February 14th 2021

અવલોકન -પુસ્તક પરિક્રમા-લેખક કેપ્ટન નરેન્દ્ર

એક શિસ્તબધ્ધ સૈનિક જે સફાઈથી બંદૂક ચલાવી શકે, જે ઝીણવટથી દુશ્મનોએ બિછાવેલી સુરંગ વચ્ચેથી માર્ગ શોધી શકે એ જ કેપ્ટન જ્યારે સૈનિક જીવનના અનુભવો “એક જિપ્સીની ડાયરી” એક આત્મકથાનક પુસ્તક રુપે રજૂ કરે ત્યારે એ કલમની તાકાતનો પરચો મળી જાય.
નરેન્દ્રભાઈનો પ્રથમ પરિચય દાવડાના આંગણામાં જિપ્સીની ડાયરી હપ્તાવાર રજૂ થઈ ત્યારે થયો. પહેલું પ્રકરણ વાંચ્યા પછી દર અઠવાડિએ આતુરતાથી બીજા પ્રકરણની રાહ જોતી.
એમણે મારા દિવ્યાંગ બાળકોના રોજિંદા પ્રસંગો વાંચ્યા અને ક્યારે અમારી મિત્રતા થઈ ગઈ એ ખ્યાલ પણ ના રહ્યો. ૨૦૨૦ના જાન્યુઆરીમાં હું ભારત ગઈ અને એમનુ પુસ્તક “જિપ્સીની ડાયરી ખરીદ્યું ત્યારે એમણે “પરિક્રમા” વિશે વાત કરી હતી.
પરિક્રમા જુલાઈ ૨૦૨૦માં છપાયું અને નવેમ્બર મહિનામાં મને કેપ્ટન સાહેબે (જે હમેશ પોતાનો ઉલ્લેખ જિપ્સી તરીકે કરે છે) કેલિફોર્નિઆથી એ પુસ્તક ભેટ રુપે મોકલ્યું.
આખું પુસ્તક વાંચ્યા પછી દિલના ઊંડાણમાંથી જે ભાવ પ્રગટ થયો એ “અદ્ભુત અદ્ભુત અદ્ભુત” સિવાય બીજો કોઈ નહોતો.
૨૦૧૪માં મૂળ પુસ્તક અંગ્રેજીમાં “Full circle” નામે છપાયું. અને નરેન્દ્રભાઈએ જ એનો અનુવાદ ગુજરાતીમાં કર્યો. દસ વર્ષની અથાક મહેનત, કેટલા સંશોધનના પરિણામે આ સુંદર કલાકૃતિ એક નવલકથા રુપે અવતરણ પામી છે. આટલા જ સાહિત્ય સર્જને નરેન્દ્રભાઈ એક ઉચ્ચ કોટિના સાહિત્યકારની હરોળમાં અગ્ર સ્થાન પામી ચુક્યા છે.
પરિક્રમા એક કાલ્પનિક કથા છે કે સત્ય ઘટના એની વિમાસણ અચૂક દરેક વાંચનારના મનમાં જાગશે.
શ્રી કનૈયાલાલ મુન્શી એમની ઐતિહાસિક નવલકથાઓ માટે ગુજરાતી સાહિત્યના શિરમોર ગણાય છે. બધા ઐતિહાસિક પાત્રોમાં કાક અને મંજરી કાલ્પનિક પાત્રો હોવાં છતાં મુન્શીની કલમે, એમની વર્ણન શક્તિએ એ પાત્રોને અજર અમર કરી દીધાં, એમ જ પરિક્રમા વાંચતા એના બધા પાત્રો, ખાસ કરીને જગતસિંહ અને શરનદેવી જેવા પાત્રો સાથે આપણે પણ સતત જોડાયેલા રહીએ છીએ.
ચાર વિભાગમાં પથરાયેલી આ સફર સામાન્ય જનજીવનથી શરૂ થઈ,બીજા વિભાગમાં ૧૮૫૭ના વિપ્લવનો ઐતિહાસિક ચિતાર આપી બાબુ કુંવરસિંહ, અમરસિંહ જેવા વિપ્લવકારીઓની અંગ્રેજો સાથે લડાઈ, રિસાલદાર પાંડે, જગતસિંહનુ વિપ્લવી બની ભાગી છુટવું, ત્રીજા વિભાગમાં શરીરના રુંવાડા ખડા કરી દે તેવું ગીરમિટીયાઓની મજુરી, દરિયાઈ સફર, તેના રોમાંચકારી બનાવો, સાન્ડ્રા ડેબીનુ સ્વચ્છતા અભિયાન અને ડોક્ટરને મદદરુપ થવું, વેસ્ટ ઈન્ડીઝ, ગયાનામાં વરસતો જુલમનો કોરડો પાશવતાની હદ ઓળગી દેતો અત્યાચાર એ વર્ણન આબેહુબ દ્રષ્ય તમારી નજર સમક્ષ ખડું કરી દે છે. ચોથા વિભાગમાં દોઢસો વર્ષ પછી ભારત પાછા જઈ પોતાના મૂળ શોધવાના પ્રયત્ન. અમેરિકામાં ઉછરેલા શોન અને સુઝનની પોતાના પૂર્વજોને શોધવાની અગમ્ય લાલસા.
જાન્યુઆરી ૧૯૯૮ બિહારથી શરુ થતી આ કથા રામેશ્વર, રાધાના અવસાન બાદ રુપવતીએ લીધેલી કિશોરની સંભાળ, રાધા અને રુપનુ પાત્રાલેખન, લેખકની વર્ણન શક્તિનો પુરો પરિચય આપે છે.
“કિશોરને અંકમાં લેતા જ રુપના હ્રદયમાં એક ઝણકાર થયો અને તેનામાં આત્મબોધના પ્રકાશનો ધોધ વછૂટ્યો. તેનામાં નવજાગ્રુતિ આવીઃ તેના પરિવારની આ સિંહા કુળની તે હવે એકમેવ નાયિકા હતી. વીર સૈનિકની પુત્રી હતી.”
૧૦૫મી ઈરેગ્યુલર કેવેલ બેંગાલ નેટિવ આર્મી પ્રકરણમાં જગતસિંહને નાના પાસેથી થનગનતો શ્યામલ વછેરો ભેટમાં મળેલ જેનુ નામ એમણે મેઘ રાખ્યું હતું એ દોસ્તીની કહાની, મેઘથી છુટા પડવાની વેદના, જગતસિંહનો પરિણય, શરનદેવીને પ્રથમવાર જોતાંજ મનમાં જાગૃત થયેલા ભાવ, પ્રેમ ખાતર રાજગાદીનો ત્યાગ, સૈન્યમાં ભરતી, રિસાલદાર પાંડે સાથેની યુધ્ધભુમિની કથા, એક પિતા પુત્રનો સંબંધ રિસાલદારનો અંત, એક એક વર્ણન વાંચતા એક કાવ્યમય કથા ગધ્યરુપે પ્રગટ થઈ રહી હોય એવું લાગે છે.
વેસ્ટ ઈન્ડીઝ થી ટ્રીનીદાદની સફર, રામ પરસોદ અને સાંડ્રા ડેબીનુ જીવન, કમલા ગ્રેની પાસે શોન અને સુઝાને સાંભળેલો એમનો ઈતિહાસ કૃષ્ણમુર્તિનુ રહસ્ય શોનના નામકરણ પાછળનો ઈતિહાસ,અને શોન સુઝનનુ બિહાર બાળકીને દત્તક લેવા જવાનુ નિમિત્ત.
પુણ્યભુમિ ભારત યાત્રા દરમિયાન એક પછી એક સગડ શોધી છેવટે રુપવતી સુધી પહોંચવું, શોનને જોતાં રુપવતીના પ્રત્યાઘાત “શોનને જોઈ આ યુવતીનો ચહેરો ભયથી ધોળી પુણી જેવો થઈ ગયો. આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને મોંમાંથી સિસકારા જેવા શબ્દો નીકળ્યા, હાય રામ! ભૈયાજી આપ?”
સાથે જ રામપ્રસાદના દિકરા કિશોરના શોનને જોઈ પ્રત્યાઘાત રુપે નીકળેલા શબ્દો, અગલા વર્ષે સાન્તા અને હનુમાનજી પાસે માતાપિતાને પાછા મેળવવાની નાતાલમાં કરેલી માંગણી આ નાતાલમાં આમ પુરી થશે એ તો કિશોરની કલ્પના બહાર હતું.
રુપવતીનો રાજવંશ સાથેનો નાતો અને નાનામાં નાના પાત્રનુ ચિત્રીકરણ એવી કાવ્યમય ભાષામાં કર્યું છે કે દરેક પાત્ર હુબહુ આપણી નજર સમક્ષ ખડું થઈ જાય.
અંતે શોન અને સુક્ઝન દત્તક લીધેલી દિકરી રાણી અને કિશોરને લઈ અમેરિકા જવા નીકળે છે.
શોન જ્યારે કિશોરને આળખી નથી શકતો ત્યારે એ નાનકડા બાળકનુ માનસ ચિત્ર લેખકે એટલું ભાવભર્યું આલેખ્યું છે કે વાચક એ ભાવમાં સામેલ થયા વગર રહી શકતો નથી.
કિશોરના મનના જખમ બેવડાયા. શરીર પર પડેલા જખમમાંથી રક્ત વહે; મન પર પડેલા કાતિલ જખમ તો આંખોમાંથી નીકળતા રંગહીન પ્રવાહી જ દર્શાવે. કિશોરે જ્યારે સાન્ટા પાસે આગલી નાતાલમાં માંગેલ ભેટની વાત કરી તે જ ઘડીએ શોને નક્કી કર્યું ” આ બાળકને તેના પિતાની ખોટ બે-બે વાર સહન કરવાનુ દુઃખ અને દુર્ભાગ્ય ન મળવું જોઈએ. તેની નજરમાં હું શોન નહિ એનો પિતા હતો.”
અંતે શોન અને સુઝન દત્તક લીધેલી દિકરી રાણી અને કિશોરને લઈ અમેરિકા જવા નીકળે છે.
આમ બિહારથી શરુ થયેલી કથા બિહારમાં પુરી થાય છે.
લેખક કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે પોતે પણ એક પાત્ર તરીકે કથા પ્રવાહમાં જોડાય છે. કેપ્ટન તરીકે લશ્કરમાંથી નિવૃત થયા બાદ લંડન સ્થાયી થઈ સમાજસેવા વિભાગમાં સર્વિસ ડાયરેક્ટર તરીકે સેવા આપતાં લાઈબ્રેરીમાં શોન અને સુઝનને મળે છે અને એમના પુર્વજોને શોધવા પોતાના સૈનિકજીવન દરમ્યાનના સંપર્કો અને ખાસ બાબુ કુંવરસિંહની યુધ્ધનીતીનો પોતે લશ્કરી ટ્રૈંનિંગ દરમ્યાન કરેલો અભ્યાસ એના પેપર હિંદીમાંથી ભાષાંતર કરી શોનને આપે છે. આ કાલ્પનિક મુલાકાત એટલી સહજ લાગે છે કે સાચે જ આ એક વાસ્તવિક કથા છે.
રઘુરાજપુરના એક પરાક્રમી, સ્વરુપવાન રાજકુંવર થી જગતપ્રતાપસિંહ, રામ પરસોદ ની આસપાસ ફરતી આ કથા એમાં આવતા પ્રસંગો કાલ્પનિક હોય એવું જરા પણ માની શકાતું નથી. માતા પિતાનો ત્યાગ અને છ વર્ષ પછી દેશ છોડતાં પહેલા આખરી મિલન, બધા પ્રસંગો આંખમાં પાણી લાવ્યા વગર રહેતા નથી. ઈતિહાસ અને વિપ્લવ સાથે જોડાયેલ પ્રુષ્ઠભુમિમાં લેખકનુ પોતાનુ દસ દસ વર્ષનુ સંશોધન એમના સૈનિક જીવનનો સંઘર્ષ અને પુરી દુનિયાની પરિક્રમા કરાવતી આ નવલકથાના પાને પાને કાવ્ય ઝરે છે.
એકવાર આ પુસ્તક હાથમાં લીધા પછી એને વાંચ્યા વગર ઊભા ન થવાય. જુદાજુદા કાળપ્રવાહમાં વહેતી હોવાં છતાં નવલકથામાં ક્યાંય વિસંગતા નથી લાગતી.
વાચકોની ઉત્તેજના અને રહસ્યો પરથી પડદો ના હટે એટલે મારી કલમને અહીંયા રોકું છુ, અને બાકીના રસપ્રવાહમાં વહેતા રહેવાનુ વાચક પર છોડું છું.
કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસેને કોટિ કોટિ સલામ આવું અદ્ભુત સર્જન કરવા બદલ.

અસ્તુ,
શૈલા મુન્શા તા. ફ્રેબુઆરી ૧૩/૨૦૨૧

« Previous PageNext Page »
Type in

Following is a quick typing help. View Detailed Help

Typing help

Following preferences are available to help you type. Refer to "Typing Help" for more information.

Settings reset
All settings are saved automatically.