વિચાર લહેરી

છત વગરનું મકાન, અને વડીલ વગરનું ઘર આંધીમાં જરુર અટવાય છે. આજના ઝેન ઝીના જમાનામાં મોટાભાગે વિભક્ત કુટુંબમાં રહેતાં લોકો એની કદર નુકસાન થયાં પછી કરે છે.
આજે ઘણા દિવસે નિંરાતે બેઠેલી મીનાને અનાયાસે તુષાર શુક્લાની કાવ્ય પંક્તિ યાદ આવી ગઈ.

“ભૂલી જાય જો કોઈ હવે તો નથી લાગતું ખોટું,
વ્યસ્ત હશે પોતાનામાં, એમાં કારણ નહિ હોય મોટું;
પણ યાદ કરે જો કોઈ, મનને સારું લાગે છે,
આજને ભૂલી ગઈકાલના સ્મરણ જાગે છે” – કવિ તુષાર શુક્લા

મીના પરણીને સાસરે આવી ત્યારે પિયરના નાનકડાં કુટુંબમાંથી એકદમ વસ્તારી કુટુંબમાં આવી. ઘરમાં સાસુ, સસરા, બે નણંદ, દિયર અને વિધવા વડીલ ફોઈ, પણ બે વસ્તુએ મીનાને સહજતાથી દૂધમાં સાકર ભળે એમ સાસરિયામાં સમાવી લીધી. પહેલી વસ્તુ, સાસુનો સમજદારીભર્યો વહેવાર જે મીના આજે પણ યાદ કરે છે. એના સાસુ હંમેશા કહેતાં કે નવી વહુને બે વરસ સાચવી લો, ધીરે ધીરે ઘરના રીતરિવાજથી જાણકાર કરો તો વહુ બાકીની જીંદગીમાં સરસ રીતે ઘરમાં ભળી જાય અને વહુ મટી ઘરની દીકરી બની જાય. બીજી શિખામણ કે કેળવણી જે કહો એ મીનાને એની મમ્મી પાસેથી મળી. મમ્મીનો એક નિયમ હતો કે સાંજે રસોઈ કરતાં મીના અને એની નાની બહેનને સામે બેસાડે, મા દીકરી આખા દિવસમાં શું થયું એની વાતો કરે. મમ્મી શાળામાં શિક્ષિકા, મીના કોલેજના પહેલા વર્ષમાં અને નાની બહેન નવમાં ધોરણમાં. મમ્મીની એક જ શિખામણ કે વાતો કરતાં પણ તમારી નજર જે રસોઈ બનતી હોય એના પર રહેવી જોઈએ. કયા શાકમાં શું મસાલા નંખાય છે, દાળ કઢીમાં શાનો વઘાર થાય છે, રોટલી ભાખરીનો લોટ કેમ બંધાય છે વગેરે વગેરે. ભલે ભણવાની જવાબદારી સાથે રસોઈ કરવાનો સમય ના મળે પણ ખબર બધી હોવી જોઈએ. જ્યારે સાસરે જવાનો વખત આવે ત્યારે સાવ મૂર્ખ ના દેખાઈએ.
મમ્મીની એ કેળવણી મીનાને ઘણી કામ લાગી અને સાસુની સરળતા એ મીનાને નવા ઘરમાં ગોઠવાતા વાર ના લાગી. મીના ભલે નાના કુટુંબમાંથી આવી હતી પણ એણે મમ્મી પપ્પાને સગાવહાલાં સાથે વહેવાર સાચવતાં, પોતે તકલીફ વેઠી બીજાને મદદ કરતાં અને ખાસ તો જ્યારે દાદા દાદી રહેવા આવે ત્યારે એમની કાળજી લેતાં, એમની જરૂરિયાતોનો ખ્યાલ રાખતાં જોયા હતાં. મુંબઈની ભેજવાળી હવા દાદાને માફક નહોતી આવતી પણ એમને હંમેશા મુંબઈ આવી રહેવાનું ગમતું.
મીના જ્યારે દીકરી દીકરાની મા બની અને સાસુએ જે રીતે પૌત્ર, પૌત્રીને સંસ્કાર આપ્યાં, મીનાને શિક્ષિકાની નોકરી ચાલુ રખાવી ઘર સંભાળ્યું, તો બીજી તરફ મીનાએ પણ બરાબર ઘરની જવાબદારી ઉપાડી લીધી. મીના સવારે સ્કૂલમાં જાય ત્યારે સાસુ એનું ટિફિન સુધ્ધાં તૈયાર કરી આપે. બાળકોને સરસ તૈયાર કરી સ્કૂલે મોકલે અને બપોર પછી સાસુને બહાર જવાનું હોય, અમદાવાદ, વડોદરાથી એમના ઘરે ખરીદી માટે જે આવે એ બધાને મીનાના સાસુ લઈ જાય કારણ સાંજની રસોઈ કે ઘરની કોઈ ચિંતા એમને હોય નહિ. સાસુ ખાવાના શોખીન, પિક્ચર જોવાના શોખીન અને સસરા ભગવાનનું માણસ. સાંજે એમને ભાખરી શાક અને દૂધ જમવામાં આપીએ તો આનંદ આવે. રાતના શોમાં મીના, રાકેશ, અને સાસુ પિક્ચર જોવા જવાના હોય તો બાળકોની ચિંતા નહિ, દાદા પાસે સરસ ઊંઘી જાય.
મીનાના સાસુ સસરાં જીવ્યા ત્યાં સુધી સહુ સાથે જ રહ્યાં. બાળકો મમ્મી પપ્પાનો દાદા દાદી સાથેનો વહેવાર, માન મર્યાદા જોતાં જોતાં મોટા થયાં.
જ્યારે મીનાની દીકરી પરણીને કેનેડા ગઈ તો આજના સમયમાં જ્યારે પતિ પત્નીને એમનાં બાળકો જ કુટુંબ કહેવાય અને દાદા દાદી એકલાં રહેતાં હોય એ વખતે મીનાની દીકરી સાસુ સસરા સાથે જ રહી એને આ બધું કોઈએ શીખવવું ના પડ્યું. બાળપણથી એ જે જોતી હતી એ સંસ્કાર આપોઆપ એનામાં આવ્યાં. કહેવાય છે ને કે મોરના ઈંડા ચીતરવા ના પડે.
આજે જ્યારે વડીલની શિખામણ લોકોને ગમતી નથી, બાળકો આયાના હાથે કે ડે કેરમાં મોટા થાય છે ત્યારે મીના મનોમન પ્રભુનો પાડ માને છે. દીકરો કામને લીધે ભલે અમેરિકા રહે છે, પણ જ્યારે પપ્પાની તબિયત બગડી કે તરત બે મહિનાની વગર પગારે રજા લઈ આવી પહોંચ્યો. મીનાને કહેવાની જરૂર પણ ના પડી. આથી વિશેષ શું જોઈએ.
વડીલો ખરેખર ઘરની એ છત છે જે તાપ તડકો વરસાદમાં સહુની રક્ષા કરે છે. જે લોકો એ સમજતાં નથી એ પછી પસ્તાય છે.
અસ્તુ,
શૈલા મુન્શા